Znane i mniej znane zabytki kłodzkich wsi

Marcinów, Żelazno, Romanowo, Ołdrzychowice Kłodzkie, Rogówek

Zabytki Romanowa

Romanowo

Romanowo to jedna z najstarszych miejscowości Ziemi Kłodzkiej, leżąca w paśmie Krowiarek, wzmiankowana po raz pierwszy w 1350 r. jako Ramnicz. Nazwa wsi ma charakter topograficzny i pochodzi prawdopodobnie od dawnej nazwy przepływającego przez nią potoku Rabanei, co jest zniemczoną formą czeskiej nazwy potok Rowný (1591), dziś Piotrówka. W 1945 r. nazwę wsi zmieniono na Rudnica (Górna i Dolna), a obecna nazwa upowszechniła się w latach 60. XX w.

Była to od początku istnienia niewielka osada słowiańska, która w XIV w. została lokowana na prawie niemieckim. W 1350 r. obejmujący 8 łanów majątek Ramnicz, stanowiący wówczas część Żelazna, była własnością Titzka, wywodzącego się z kłodzkiej linii łużyckiej rodziny rycerskiej von Pnnwitz, której siedzibą rodową były Krosnowice. Dobra te zostały ponownie wzmiankowane w 1358 r. Osiem gospodarstw chłopskich w Romanowie stanowiło wówczas oprawę wdowią Agnes von Rachnov, która sprzedała 2 kopy czynszu z tych dóbr niejakiej Elisabeth von Wartha.

W pierwszej połowie XV w. Romanowo zostało najprawdopodobniej zniszczone w trakcie najazdów husyckich, a że był to niewielki majątek, zrównana z ziemią osada nie została już odbudowana. Nie był to wyjątek. W czasie wojen husyckich trwale zniszczonych zostało ponad 50 wsi ze 140, które istniały przed okresem najazdów w Kłodczyźnie.

Kolejna wzmianka o miejscowości pochodzi dopiero z… XVI w. Istniało tu wówczas wolne gospodarstwo chłopskie obejmujące trzy zabudowania zagrodnicze w Romanowie Dolnym (Nieder Raumnitz) oraz jedno w pobliskich Ołdrzychowicach, które należało do Ernsta Wachsmanna. W 1594 r. zakupił je Georg Heimann i w rękach jego potomków pozostało do XIX w., w 1646 r. za udział w tzw. „rebelii czeskiej” przeciwko cesarzowi Heimann utracił połowę majątku.

W 1646 r. właściciel dworu dolnego w Ołdrzychowicach, Johann Karl von Klinkowsky wybudował w Romanowie mały folwark, który jednak wkrótce popadł w ruinę. Został on odbudowany w 1700 r., a wkrótce w jego pobliżu powstało kilka domów nowych kolonistów. Siedlisko to zyskało nazwę Romanowa Dolnego.

Pod koniec XVIII w. wieś dzieliła się na trzy części. Majątek należący do barona von Hemm (właściciela dworu dolnego i środkowego w Ołdrzychowicach) obejmował: folwark, młyn wodny oraz 14 gospodarstw zagrodniczych i chałupniczych. Drugą część posiadał graf von Schlabrendorf (właściciel dworu górnego w Ołdrzychowicach) i liczyła ona 7 domów. Ostatnią stanowiło wspomniane wyżej wolne gospodarstwo chłopskie z 2 gospodarstwami zagrodniczymi.

W kolejnym stuleciu wieś uległa dalszemu rozdrobnieniu. Jeszcze w 1793 r. von Hemm sprzedał swoje dobra grafowi Antonowi von Magnis z Bożkowa. W 1830 r. składał się on z 10 domów w Górnym Romanowie oraz 3 domów w Dolnym Romanowie (pozostałe domy związane z dawnym folwarkiem zostały włączone do Herrnsdorf (dzisiejsze Piotrowice). Majątek Schlabrendorfa, obejmujący 14 domów w Romanowie Górnym, odziedziczyła jego córka Charlotta, która poślubiła landgrafa Josepha zu Fürstemberg. Swojej wielkości nie zmieniło istniejące nadal wolne gospodarstwo chłopskie w Dolnym Romanowie. Wieś liczyła wówczas niewiele ponad 100 mieszkańców. Stanowiła ona również granicę pomiędzy dobrami ołdrzychowickimi i gorzanowskimi.

Na XIX stulecie przypadł największy rozwój wsi. Wokół Górnego Romanowa powstało kilka kamieniołomów, czego następstwem była stopniowo zwiększająca się liczba domostw zasiedlanych przez nowych kolonistów. Wzrost liczby mieszkańców doprowadził do założenia szkoły powszechnej w Romanowie, wzmiankowanej w 1883 r. Na przełomie XIX i XX w. wieś była licznie odwiedzana przez turystów i kuracjuszy z uzdrowisk lądeckich. Atrakcją stał się istniejący w pobliżu wsi zespół wywierzysk krasowych zwany Romanowskimi Źródłami. Aby umożliwić odwiedzającym czerpanie wody, która bez względu na porę roku, ma stałą temperaturę 10 stopni, wybudowano zbiornik spiętrzający wodę o długości 10 m. Wzrost liczby turystów odwiedzających wieś skutkował założeniem w 2 połowie stulecia niewielkiego zajazdu w Romanowie. Wzrastała również liczba mieszkańców osady: 242 (1901), 232 (1925).

Po 1945 r. wieś zachowała swój rolniczy charakter (założona została spółdzielnia rolnicza, w której hodowano bydło i owce). Część mieszkańców znajdowała zatrudnienie w kamieniołomach, jednak w związku z ich zamykaniem miejscowość stopniowo się wyludniała. Do lat 70. XX w. działała we wsi szkoła, a do lat 80. OSP. Wieś posiada niewątpliwe walory przyrodnicze (Krowiarki, Romanowskie Źródła), wzdłuż potoku Piotrówka przez wieś przechodzi żółty szlak turystyczny (z Żelazna na grzbiet Krowiarek), a na pół przecina ją szlak czarny im. Jana Szczypińskiego (ze Złotego Stoku do Bystrzycy). Oprócz walorów przyrodniczych, warto zwrócić uwagę na kilka ciekawych, zachowanych zabytków (kościółek z pocz. XX w., kilka ciekawych architektonicznie kapliczek przydrożnych z XIX - XX w). Funkcjonuje tu również świetlica wiejska.

1. Kapliczka przydrożna

Dwukondygnacyjna kapliczka słupowa. W górnej części półkoliście zamknięta, przeszklona nisza, a w niej figura Maryi Niepokalanego Poczęcia (wtórna). Datowana na XIX w. Dawniej umieszczone były na niej olejne portrety fundatorów, właścicieli dóbr ołdrzychowickich

Die Wegkapelle Die zweigeschossige Säulenkapelle. Im Oberteil halbrund geschlossene, verglasene Nische, und drin die Figur von Maria der Unbefleckten Empfängnis (sekundär). Datiert auf XIX. Jh. Früher waren an ihr die Porträts in Öl der Stifter, Inhaber der Güter in Ołdrzychowice.

Kaple u silnice Dvoupodlažní pólová kaple. V horní části je půlkruhový a prosklený výklenek a v něm postava Neposkvrněného Početí Panny Marie (sekundární). Datováno v 19. stoletím. Dříve existovaly tady portréty zakladatelů a majitelů nemovitostí Ołdrzychowice.

2. Krzyż przydrożny

Pasja (wizerunek Ukrzyżowanego) na niewielkim postumencie. Krzyż i postument wykonany z piaskowca. Datowany na przełom XIX i XX w.

Das Wegkreuz Das Passionskreuz (das Abbild des Gekreuzten) auf einem kleinen Postament. Das Kreuz und das Postament hergestellt aus Sandstein. Datiert auf Wende XIX. und XX. Jh.

Kříž u silnice Vášeň (obraz Ukřižovaného) na malém podstavci. Kříž a podstavec je z pískovce. Datováno na přelomu 19. a 20. století.

3. Kapliczka

Kapliczka słupowa nakryta dwuspadowym daszkiem zwieńczonym dużym krzyżem. Od frontu półkoliście zamknięta nisza o współczesnym wystroju wnętrza. Znajduje się na wzgórzu Sędzisz Pochodzi z XIX w.

Die Kapelle Die Säulenkapelle mit dem Satteldach bedeckt, das mit dem groβen Kreuz gekrönt wird. Vorne eine halbrund geschlossene Nische mit dem zeitgenösischen Innenausstattung. Sie befindet sich auf dem Hügel Sędzisz. Sie stammt aus dem XIX. Jh.

Kaple Sloupová kaple pokrytá sedlovou střechou zakončenou velkým křížem. Vpředu půlkruhový výklenek se současným designem interiéru. Nachází se na kopci Sędzisz. Pochází z 19. století.

4. Dawna szkoła

Zbudowana w 1882 r. z inicjatywy sędziego (sołtysa) z pobliskich Piotrowic w „stylu szwajcarskim”. Działała do lat 70. XX w. Obecnie budynek mieszkalny.

Die ehemalige Schule Erbaut 1882 aus der Initiative des Richters (Ortsvorstehers) aus dem naheliegenden Piotrowice im „schweizerischen Stil“. Sie funktionierte bis den 70-er Jahren des XX. Jhs. Zur Zeit ein Wohngebäude.

Bývalá škola Postavena v roce 1882 z iniciativy soudce (starosty obce) z nedalekých Piotrowic ve „švýcarském stylu“. Fungovala do 70. let 20 století. V současné době obytná budova.

5. Dawna remiza

Aż do końca lat 80. XX w. był to budynek wielofunkcyjny (miejsce spotkań mieszkańców oraz siedziba OSP). Obecnie pełni funkcję mieszkalną.

Die ehemalige Feuerwache Bis zum Ende der 80-er Jahren war das ein Mehrzweckgebäude (Treffpunkt der Bewohner und der Sitz der Freiwilligen Feuerwehr). Zur Zeit erfüllt sie die Wohnfunktion.

Bývalá hasičská stanice Do konce 80. let 20 století byla to multifunkční budova (místo setkávání obyvatel a sídlo dobrovolného hasičského sboru). V současné době obytná budova.

6. Krzyż przydrożny

Pasja (wizerunek Chrystusa Ukrzyżowanego). Krzyż drewniany, kryty daszkiem umieszczony na niewielkim kamiennym postumencie. Pochodzi z przełomu XIX i XX w.

Das Wegkreuz Das Passionskreuz (das Abbild des Gekreuzten Christi). Das Holzkreuz, mit dem kleinen Dach bedeckt befestigt auf dem kleinen steinernen Postament. Es stammt aus der Wende des XIX. und XX. Jhs.

Kříž u silnice Vášeň (obraz Ukřižovaného Krista). Dřevěný kříž, krytý střechou, položený na malém kamenném podstavci. Pochází z přelomu 19. a 20. století.

7. Kapliczka przydrożna

Kamienna Pasja umieszczona na sporych rozmiarów murowanym postumencie w formie kapliczki słupowej. W obrębie postumentu półkoliście zamknięta nisza o współczesnym wystroju wnętrza.

Die Wegkapelle Das steinerne Passionskreuz aufgestellt auf dem ziemlich großen gemauerten Postament in der Form der Säulenkapelle. Innerhalb des Postaments eine halbrund geschlossene Nische mit der zeitgenössischen Ausstattung.

Kaple u silnice Kamenná vášeň umístěná na velkém cihlovém podstavci v podobě sloupové kaple. Na podstavci je půlkruhový výklenek se současným designem interiéru.